Những Điểm Mới Của Luật Sửa Đổi, Bổ Sung Một Số Điều Của Luật Các Tổ Chức Tín Dụng 2024

Vào ngày 27/06/2025, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Các Tổ chức tín dụng đã được Quốc hội số 96/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày15/10/2025.

Mặc dù đã qua nhiều lần sửa đổi, Luật Các tổ chức tín dụng hiện hành vẫn bộc lộ không ít bất cập, trong đó một trong những điểm nghẽn lớn nhất là cơ chế xử lý nợ xấu. Do đó, các quy định sửa đổi, bổ sung lần này được ban hành nhằm khắc phục những hạn chế trong xử lý nợ xấu, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và tổ chức mua bán, xử lý nợ thu hồi nợ nhanh chóng, hiệu quả hơn, qua đó góp phần thúc đẩy sự ổn định và phát triển của hệ thống tài chính quốc gia. Một số điểm mới đáng lưu ý như sau:

• Bổ sung quyền thu giữ tài sản bảo đảm

Một trong những yếu tố then chốt trong xử lý nợ xấu hiện nay là quyền thu giữ tài sản bảo đảm. Trên thực tế, nhiều tài sản hình thành từ vốn vay như nhà xưởng, phương tiện vận tải hay thiết bị sản xuất không thể thu hồi do sự chống đối từ người vay hoặc các bên liên quan, dù đã có thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng. Theo Điều 301 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật chỉ can thiệp khi bên giữ tài sản không thực hiện việc giao tài sản nhưng chưa quy định rõ ràng về quyền thu giữ tài sản bảo đảm.

Do vậy, trong nhiều trường hợp người vay cố tình không hợp tác, trì hoãn, né tránh nghĩa vụ giao tài sản, tổ chức tín dụng buộc phải khởi kiện và chờ đợi quá trình tố tụng kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Điều này gây ảnh hưởng tiêu cực như tăng áp lực trích lập dự phòng, tạm ngừng dự thu lãi cũng như chi phí huy động vốn.

Điều 198a lần đầu tiên quy định quyền thu giữ tài sản bảo đảm đã tạo ra cơ sở pháp lý rõ ràng cho các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và tổ chức mua bán, xử lý nợ trong việc chủ động thu giữ tài sản khi xảy ra vi phạm nghĩa vụ vay vốn, nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện về pháp lý và thông báo theo quy định. Đây được xem là bước tiến đáng kể trong việc tháo gỡ các vướng mắc lâu nay liên quan đến thủ tục xử lý tài sản bảo đảm, vốn thường bị kéo dài do phải chờ quyết định của tòa án hoặc cơ quan thi hành án.

Tuy nhiên, quyền thu giữ tài sản cũng đặt ra yêu cầu cao hơn với doanh nghiệp. Hợp đồng tín dụng và bảo đảm sẽ là căn cứ pháp lý để tổ chức tín dụng thu giữ tài sản mà không cần phán quyết của tòa án. Doanh nghiệp cần chủ động kiểm soát dòng vốn, tuân thủ cam kết, và thận trọng khi ký kết các điều khoản bảo đảm nhằm giảm thiểu rủi ro pháp lý và tài chính.

Bên cạnh đó, Nghị định 304/2025/NĐ-CP quy định điều kiện tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được thu giữ, có hiệu lực từ ngày 01/12/2025 cũng tạo ra cơ chế nhân văn rõ nét trong xử lý nợ khi quy định về các điều kiện thu giữ tài sản bảo đảm được xác định thuộc nhóm đặc biệt. Cụ thể, việc yêu cầu ngân hàng trích khoản hỗ trợ tương đương từ 6–12 tháng lương tối thiểu khi thu giữ tài sản là chỗ ở duy nhất hoặc công cụ lao động chủ yếu đã khắc phục bất cập pháp lý trước đây, đồng thời bảo vệ điều kiện sinh sống tối thiểu của người vay sau khi trả nợ.

• Giải quyết xung đột giữa Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Thi hành án dân sự trong thực tiễn

Sự thiếu đồng bộ giữa các quy định pháp luật cũng đang tạo ra rủi ro pháp lý lớn. Cụ thể, Luật Thi hành án dân sự cho phép kê biên tài sản của người phải thi hành án mà không phân biệt tài sản đó đang được thế chấp hay không. Điều này khiến tổ chức tín dụng dù có quyền ưu tiên cũng khó có thể xử lý tài sản đã thế chấp, khi tài sản bị "kẹp" vào các vụ việc khác. Hệ quả là các tổ chức tín dụng không chỉ mất thời gian, mà còn có nguy cơ không thể thu hồi được khoản vay. Trong nhiều trường hợp, tài sản đang được thế chấp tại tổ chức tín dụng vẫn bị cơ quan thi hành án dân sự kê biên để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ dân sự khác của người vay làm xói mòn quyền ưu tiên thanh toán của tổ chức tín dụng và gây rủi ro lớn cho tổ chức tín dụng.

Do đó, Điều 198b giải quyết xung đột giữa Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Thi hành án dân sự trong thực tiễn xử lý tài sản bảo đảm bằng cách bảo vệ tài sản đang thế chấp khỏi bị kê biên để thực hiện nghĩa vụ khác, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt. Điều này giúp đảm bảo quyền ưu tiên thanh toán của bên nhận bảo đảm và tạo sự minh bạch, thống nhất trong áp dụng pháp luật.

• Hoàn trả tài sản bảo đảm là vật chứng trong vụ án hình sự

Một vướng mắc khác trong xử lý nợ xấu hiện nay là việc tài sản bảo đảm bị vướng vào các vụ án hình sự hoặc vi phạm hành chính. Khi tài sản bảo đảm bị tạm giữ, thu hồi nợ gần như đình trệ trong suốt quá trình điều tra, xét xử có thể kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả xử lý nợ và quyền lợi hợp pháp của tổ chức tín dụng. Trong khi đó, pháp luật hiện hành chưa có quy định rõ ràng về việc hoàn trả tài sản bảo đảm là tang vật cho tổ chức tín dụng, cũng như chưa xác lập nguyên tắc ưu tiên thanh toán nợ khi thanh lý các tài sản này.

Hậu quả của vấn đề này là nhiều tài sản bị “đóng băng” trong thời gian dài, xuống cấp nghiêm trọng hoặc mất hoàn toàn giá trị sau khi vụ án kết thúc. Luật sửa đổi lần này đã mở ra hướng giải quyết khi quy định rõ: nếu tài sản bảo đảm không còn ảnh hưởng đến việc xử lý vụ án hoặc thi hành án và cơ quan chức năng có trách nhiệm hoàn trả cho tổ chức tín dụng theo đề nghị hợp pháp của bên nhận bảo đảm. Đây là bước tiến quan trọng, giúp bảo vệ quyền xử lý tài sản, tránh thất thoát giá trị và giảm áp lực nợ xấu cho hệ thống ngân hàng.

Điều 198c cũng quy định khi yêu cầu cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự, cơ quan có thẩm quyền trong xử lý vi phạm hành chính hoàn trả tài sản bảo đảm là vật chứng hoặc tang vật vi phạm nếu tài sản đó không còn liên quan đến vụ việc. Đây là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tình trạng tài sản bảo đảm bị "đóng băng" kéo dài, gây thiệt hại cho tổ chức tín dụng và làm giảm hiệu quả thu hồi nợ.

Kết luận

Luật sửa đổi, bổ sung Luật Các tổ chức tín dụng không chỉ giải quyết các điểm nghẽn trong xử lý nợ xấu, mà còn đặt nền móng cho một hành lang pháp lý minh bạch, ổn định và khả thi hơn cho toàn hệ thống tài chính. Với các quy định cụ thể về quyền thu giữ tài sản, bảo vệ quyền ưu tiên thanh toán và hoàn trả tài sản bảo đảm, Luật mới đã tạo điều kiện để tổ chức tín dụng chủ động xử lý nợ, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tăng hiệu quả thu hồi vốn. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển từ cơ chế tạm thời sang khuôn khổ luật định chính thức, hướng tới một thị trường tín dụng lành mạnh, công bằng và phát triển bền vững.